Mity o afazji – 10 faktów, które warto znać

Afazja szeroko wpływa na funkcje językowe i komunikacyjne, mówienie, rozumienie, czytanie oraz pisanie. Nie odbiera jednak człowiekowi jego doświadczeń, emocji ani prawa do udziału w rozmowie. Wokół afazji wciąż funkcjonuje wiele mitów. Mogą one prowadzić do wykluczania pacjenta z rozmów, przedwczesnego rezygnowania z terapii albo błędnego oceniania jego możliwości. Poniżej dziesięć najczęstszych mitów, które słyszę od rodzin pacjentów, i to, co na ich temat mówią badania.

Mit 1. Afazja jest rzadka

Fakt: Afazja jest częstym następstwem udaru. Przegląd badań wykazał, że w ostrej fazie udaru występowała przeciętnie u około 30% pacjentów, a w placówkach rehabilitacyjnych u około 34% osób po udarze (Flowers i in., 2016).

Mit 2. Afazję powoduje wyłącznie udar

• Fakt: Udar jest najczęstszą przyczyną afazji, ale nie jedyną. Zaburzenia językowe mogą pojawić się również po urazie mózgu, w przebiegu guza mózgu, po zabiegach neurochirurgicznych oraz w chorobach neurodegeneracyjnych (Varkanitsa i in., 2024).
• Szczególną postacią jest pierwotna afazja postępująca, w której funkcje językowe stopniowo pogarszają się w wyniku procesu neurodegeneracyjnego (Kertesz i in., 2024).

Mit 3. Osoba z afazją straciła inteligencję

Fakt: Afazja jest przede wszystkim zaburzeniem przetwarzania języka. Trudności ze znalezieniem słowa albo zrozumieniem pytania nie oznaczają obniżenia inteligencji. Po udarze mogą jednak współwystępować zaburzenia uwagi, pamięci lub funkcji wykonawczych (Varkanitsa i in., 2024).

Mit 4. Afazja dotyczy tylko mówienia

Fakt: Afazja może obejmować wszystkie sposoby posługiwania się językiem: mówienie, rozumienie wypowiedzi, czytanie, pisanie. U jednego pacjenta największym problemem będzie nazywanie przedmiotów, u innego rozumienie zdań lub czytanie i pisanie (Kertesz i in., 2024).

Mit 5. Jeżeli pacjent nie mówi, to niczego nie rozumie

Fakt: Mówienie i rozumienie mogą być zaburzone w różnym stopniu. Osoba wypowiadająca tylko pojedyncze słowa może rozumieć znaczną część rozmowy. Z kolei płynna i obfita mowa nie zawsze oznacza dobre rozumienie ani prawidłowe przekazywanie treści, nie należy oceniać rozumienia wyłącznie na podstawie tego, jak pacjent mówi. Potrzebna jest osobna ocena poszczególnych funkcji językowych (Kertesz i in., 2024).

Mit 6. Pacjent może po prostu napisać to, czego nie potrafi powiedzieć

Fakt: Pisanie również jest funkcją językową, dlatego afazja może utrudniać zarówno wypowiadanie, jak i zapisywanie słów. Niektórzy pacjenci piszą lepiej niż mówią. Inni skuteczniej korzystają z gestów, rysunków, zdjęć, pojedynczych zapisanych słów albo komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC).

Mit 7. Afazja nie może się poprawić

Fakt: Znaczna poprawa często następuje w pierwszych miesiącach i w pierwszym roku po udarze. Jej zakres zależy między innymi od początkowego nasilenia afazji oraz lokalizacji i rozległości uszkodzenia mózgu (Murray i in., 2018).

Poprawa może oznaczać również:

• łatwiejsze znajdowanie słów,
• lepsze rozumienie,
• skuteczniejsze przekazywanie potrzeb,
• większą samodzielność,
• korzystanie z dodatkowych sposobów komunikacji.

Mit 8. Terapia rok od udaru nie ma już sensu

Fakt: Największe tempo samoistnej poprawy obserwuje się zwykle wcześniej, ale możliwości rehabilitacji nie kończą się po sześciu miesiącach ani po roku. Badania i przeglądy wskazują, że osoby z przewlekłą afazją również mogą poprawiać funkcje językowe i komunikację. Terapia logopedyczna może przynosić korzyści w mówieniu, rozumieniu, czytaniu, pisaniu i komunikacji funkcjonalnej (Brady i in., 2016). Cele terapii z czasem mogą być modyfikowane, począwszy od odbudowy konkretnych funkcji językowych do zwiększania samodzielności w codziennych sytuacjach.

Mit 9. Wszystkie osoby z afazją mają podobne trudności

Fakt: Obraz afazji jest bardzo zróżnicowany pod względem:

• płynności mowy,
• rozumienia zdań,
• nazywania,
• powtarzania,
• czytania i pisania,
• pamięci i uwagi,
• reakcji emocjonalnej,
• sposobów radzenia sobie z trudnościami.

Dlatego gotowy zestaw takich samych ćwiczeń dla wszystkich pacjentów nie zastąpi indywidualnej diagnozy i dopasowania terapii. Na czym polega taka ocena, opisuję na stronie terapia afazji u dorosłych.

Mit 10. Afazja dotyczy wyłącznie pacjenta

Fakt: Afazja wpływa również na relacje rodzinne, udział w życiu społecznym, samodzielność i możliwość korzystania z opieki zdrowotnej. Ważnymi czynnikami jakości życia osób z afazją są między innymi sprawność komunikacyjna, stan emocjonalny oraz dostęp do sieci wsparcia (Wilson i in., 2023). Bliscy mogą nauczyć się strategii ułatwiających rozmowę. Przeglądy badań wskazują, że trening partnerów komunikacyjnych poprawia ich umiejętność wspierania osoby z przewlekłą afazją (Gerstenecker i in., 2019).

Pomocne jest:

• dawanie czasu na odpowiedź,
• pojedyncze zadawanie pytań,
• zapisywanie najważniejszych słów,
• używanie zdjęć i gestów,
• sprawdzanie, czy dobrze zrozumieliśmy przekaz,
• niewyręczanie pacjenta natychmiast,
• rozmawianie z pacjentem, a nie wyłącznie o nim.

Jak rozmawiać z osobą z afazją?

Mów spokojnie i naturalnym tonem. Krótsze zdania mogą ułatwiać rozumienie, ale nie należy traktować dorosłego pacjenta jak dziecka, a także odbierać choremu autonomii. Najważniejszym celem nie jest bezbłędna wypowiedź. Jest nim skuteczne przekazanie myśli, potrzeb i emocji.

Jeśli chcesz wiedzieć, jak wygląda diagnoza i terapia afazji u dorosłych, albo szukasz pomocy dla bliskiej osoby tuż po wypisie ze szpitala po udarze, zapraszam do kontaktu.

Umów konsultację

LogoReha – Klaudia Czubocha · Warszawa Bemowo · +48 511 646 207

Zadzwoń: +48 511 646 207 · napisz e-mail: kontakt@logoreha.pl · sprawdź cennik wizyt lub umów wizytę.

O autorce

Klaudia Czubocha, logopeda kliniczny, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego (Logopedia Ogólna i Kliniczna). Na co dzień pracuje z dorosłymi pacjentami neurologicznymi w Oddziale Neurologii i Rehabilitacji Neurologicznej Szpitala im. prof. W. Orłowskiego w Warszawie. Poznaj moje kwalifikacje

Powiązane strony

• Terapia afazji u dorosłych, Warszawa
• Logopeda po udarze, Warszawa
• Wizyty domowe · Terapia online

Bibliografia

• Brady, M. C., Kelly, H., Godwin, J., Enderby, P., & Campbell, P. (2016). Speech and language therapy for aphasia following stroke. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2016 (6), Article CD000425. https://doi.org/10.1002/14651858.CD000425.pub4
• Flowers, H. L., Skoretz, S. A., Silver, F. L., Rochon, E., Fang, J., Flamand-Roze, C., & Martino, R. (2016). Poststroke aphasia frequency, recovery, and outcomes: A systematic review and meta-analysis. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 97 (12), 2188–2201.e8. https://doi.org/10.1016/j.apmr.2016.03.006
• Gerstenecker, A., & Lazar, R. M. (2019). Language recovery following stroke. The Clinical Neuropsychologist, 33 (5), 928–947. https://doi.org/10.1080/13854046.2018.1562093
• Hilari, K., Needle, J. J., & Harrison, K. L. (2012). What are the important factors in health-related quality of life for people with aphasia? A systematic review. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 93 (1 Suppl.), S86–S95. https://doi.org/10.1016/j.apmr.2011.05.028
• Kertesz, A., Finger, E., & Munoz, D. G. (2024). Progress in primary progressive aphasia: A review. Cognitive and Behavioral Neurology, 37 (1), 3–12. https://doi.org/10.1097/WNN.0000000000000365
• Murray, L., Salis, C., Martin, N., & Dralle, J. (2018). The use of standardised short-term and working memory tests in aphasia research: A systematic review. Neuropsychological Rehabilitation, 28 (3), 309–351. https://doi.org/10.1080/09602011.2016.1174718
• Simmons-Mackie, N., Raymer, A., & Cherney, L. R. (2016). Communication partner training in aphasia: An updated systematic review. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 97 (12), 2202–2221.e8. https://doi.org/10.1016/j.apmr.2016.03.023
• Varkanitsa, M., & Kiran, S. (2024). Insights gained over 60 years on factors shaping post-stroke aphasia recovery: A commentary on Vignolo (1964). Cortex, 170, 90–100. https://doi.org/10.1016/j.cortex.2023.12.002
• Wilson, S. M., Entrup, J. L., Schneck, S. M., Onuscheck, C. F., Levy, D. F., Rahman, M., Willey, E., Casilio, M., Yen, M., Brito, A. C., Kam, W., Davis, L. T., de Riesthal, M., & Kirshner, H. S. (2023). Recovery from aphasia in the first year after stroke. Brain, 146 (3), 1021–1039. https://doi.org/10.1093/brain/awac129

Informacja medyczna: Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje diagnozy neurologicznej, neuropsychologicznej ani indywidualnej oceny logopedycznej.