Parkinson: jak rozmawiać, gdy głos cichnie?

„Mów głośniej”, „powtórz jeszcze raz”, „nic nie słyszę” – takie zdania szybko stają się codziennością w rodzinie osoby z chorobą Parkinsona. Cichy głos nie oznacza jednak, że pacjent nie chce rozmawiać albo nie ma nic do powiedzenia. W chorobie Parkinsona może występować dyzartria (zaburzenia oddechowo-fonacyjno-artykulacyjne) oraz hipofonia, czyli zmniejszenie natężenia głosu. Mowa może być również monotonna, przyspieszona, niewyraźna albo przerywana dłuższymi pauzami. Trudności te mogą ograniczać udział w rozmowach i prowadzić do stopniowego wycofywania się z kontaktów społecznych. Skuteczna rozmowa nie zależy wyłącznie od tego, czy osoba z Parkinsonem potrafi mówić głośniej. Znaczenie mają także zachowanie rozmówcy, hałas, odległość, liczba osób, zmęczenie i tempo całej rozmowy. Komunikacja jest wspólnym zadaniem między rozmówcami (Ramig i in., 2018; Sackley i in., 2024).

Zamiast mówić z drugiego pokoju – podejdź i stań naprzeciwko

Zamiast:

– Co powiedziałeś? Nic nie słyszę z kuchni!

Spróbuj:

– Podejdę bliżej. Powiedz mi jeszcze raz.

Rozmowy prowadzone między pokojami są szczególnie trudne, gdy głos jest cichy. Pomaga zmniejszenie odległości, ustawienie się twarzą do rozmówcy i utrzymywanie kontaktu wzrokowego. Pacjenci z chorobą Parkinsona i ich bliscy wskazują, że bliskość, rozmowa twarzą w twarz oraz przebywanie w tym samym pomieszczeniu ułatwiają wzajemne zrozumienie.

Zamiast prosić o trzecie powtórzenie – najpierw wyłącz telewizor

Zamiast:

– Powtórz. Jeszcze raz. Nadal nie rozumiem.

Spróbuj:

– Wyłączę telewizor i podejdę bliżej. Teraz spróbujmy jeszcze raz.

Hałas w tle może zagłuszać cichy głos i zwiększać wysiłek potrzebny do prowadzenia rozmowy. Trudne mogą być telewizor, radio, odgłosy kuchni, kilka rozmów jednocześnie albo głośna restauracja. Pomocne jest ograniczenie hałasu jeszcze przed rozpoczęciem ważnej rozmowy. W restauracji warto wybrać spokojniejsze miejsce, mniejszy stolik i porę, w której nie ma wielu gości.

Zamiast odpowiadać za chorego – zaproś go do rozmowy i poczekaj

Zamiast:

– Tata pewnie nie będzie odpowiadał, więc ja wyjaśnię.

Spróbuj:

– Tato, co o tym myślisz? Mamy czas.

Rozmowy grupowe toczą się szybko. Zanim osoba z Parkinsonem zaplanuje wypowiedź i zacznie mówić, temat może się już zmienić. Rodzina często zaczyna wtedy odpowiadać za nią – zwykle z chęci pomocy. Lepszym rozwiązaniem jest wyraźne zaproszenie chorego do rozmowy, ograniczenie przerywania i pozostawienie mu czasu na rozpoczęcie odpowiedzi. Nie należy automatycznie kończyć każdego zdania za pacjenta. Badania pokazują, że tempo rozmowy, zachowanie partnera i liczba uczestników mogą wpływać na możliwość aktywnego udziału osoby z Parkinsonem.

Zamiast udawać, że rozumiesz – powiedz, co udało Ci się usłyszeć

Zamiast:

– Mhm, dobrze.

Mimo że wypowiedź nie została zrozumiana.

Spróbuj:

– Usłyszałam, że mówisz o wizycie. Nie zrozumiałam tylko, czy chodzi o poniedziałek, czy wtorek.

Takie rozwiązanie nie zmusza pacjenta do powtarzania całego zdania. Pokazuje też, która część komunikatu została zrozumiana.

Można również zapytać:

– Czy chodzi o lekarza? – Powiedz jeszcze raz tylko ostatnie słowo. Możesz mi to pokazać albo zapisać?

Gest, zapisane słowo, wiadomość w telefonie lub wskazanie przedmiotu nie są porażką. Są dodatkowymi drogami przekazania informacji.

Zamiast prowadzić ważną rozmowę w pośpiechu – wybierz lepszy moment

Zamiast:

– Szybko powiedz, co lekarz mówił, bo zaraz wychodzę.

Spróbuj:

– Porozmawiajmy spokojnie po obiedzie. Usiądziemy bez telewizora i zapiszemy najważniejsze informacje.

Zmęczenie, trudność z dzieleniem uwagi oraz konieczność jednoczesnego chodzenia, jedzenia lub wykonywania innej czynności mogą dodatkowo utrudniać komunikację. Ważne tematy najlepiej omawiać wtedy, gdy osoba z Parkinsonem jest wypoczęta i najlepiej funkcjonuje. Warto usiąść, ograniczyć inne zadania i omawiać jedną sprawę naraz. Pacjenci i ich partnerzy wskazują, że planowanie czasu rozmowy oraz zmniejszenie obciążenia uwagi mogą ułatwiać porozumienie.

Zamiast stale mówić „głośniej” – ustalcie jedno pomocne hasło

Zamiast:

– Głośniej! – Znowu mruczysz. Postaraj się mówić normalnie.

Spróbuj:

– Użyjmy naszego mocnego głosu. Weź oddech i zacznij zdanie jeszcze raz.

Ciągłe poprawianie może zwiększać napięcie i zniechęcać do rozmowy. Lepiej wspólnie ustalić jedno neutralne hasło przypominające strategię wypracowaną podczas terapii. Ważne, aby hasło nie brzmiało jak zarzut. Osoba z chorobą Parkinsona może nie zawsze prawidłowo oceniać głośność własnej wypowiedzi. Terapia głosu polega między innymi na ćwiczeniu większego wysiłku głosowego oraz przenoszeniu wypracowanej głośności do codziennych rozmów. Randomizowane badania wykazały, że terapia skoncentrowana na głosie może poprawiać natężenie mowy i zmniejszać odczuwany wpływ problemów głosowych na codzienne funkcjonowanie (Thilakaratne i in., 2026; Wylie i in., 2022).

Zamiast oceniać emocje po twarzy i głosie – zapytaj wprost

Zamiast:

– Widzę, że w ogóle Cię to nie interesuje.

Spróbuj:

– Trudno mi dziś odczytać po Twoim głosie i twarzy, co czujesz. Powiedz: jesteś zmęczony, zdenerwowany czy po prostu skupiony?

Choroba Parkinsona może ograniczać mimikę i melodię głosu. Spokojna twarz oraz monotonny sposób mówienia nie muszą oznaczać obojętności, smutku ani braku zainteresowania. Bliscy opisują, że ograniczona mimika i ekspresja głosowa mogą utrudniać rozpoznawanie emocji oraz poczucie bliskości. Dlatego zamiast zgadywać, warto spokojnie zapytać o samopoczucie.

Jak rozmawiać z osobą z chorobą Parkinsona? Najważniejsze zasady

Rozmowie sprzyja:

• przebywanie w tym samym pomieszczeniu,
• ustawienie się twarzą do rozmówcy,
• ograniczenie telewizora i innych źródeł hałasu,
• danie dodatkowego czasu na odpowiedź,
• niewyręczanie pacjenta zbyt szybko,
• zadawanie jednego pytania naraz,
• potwierdzanie zrozumianej części wypowiedzi,
• korzystanie z gestów, pisma i telefonu,
• planowanie ważnych rozmów na lepszą porę dnia,
• zapraszanie chorego do udziału w rozmowie grupowej.

Najnowsze badania jakościowe pokazują, że zarówno osoba z chorobą Parkinsona, jak i jej partner mają wpływ na przebieg rozmowy. Opisywane strategie obejmują przygotowanie otoczenia, działania podejmowane podczas rozmowy, sposoby prowadzenia rozmów telefonicznych oraz zwiększanie świadomości trudności komunikacyjnych (Thilakaratne i in., 2026).

Kiedy warto zgłosić się do logopedy?

Konsultacja logopedyczna jest wskazana, gdy bliska Ci osoba:

• zaczyna mówić coraz ciszej,
• jest często proszona o powtarzanie,
• mówi niewyraźnie lub bardzo szybko,
• ma trudność z rozpoczęciem wypowiedzi,
• przestaje zabierać głos w większej grupie,
• unika rozmów telefonicznych,
• wycofuje się ze spotkań rodzinnych,
• odczuwa zmęczenie podczas mówienia.

Terapia nie powinna ograniczać się do ćwiczenia głosu w gabinecie. Jej celem jest przeniesienie wypracowanych umiejętności do rozmowy z małżonkiem, wizyty u lekarza, telefonu do bliskiej osoby i innych ważnych sytuacji (Ramig i in., 2018). Zaburzenia mowy w chorobie Parkinsona mieszczą się w diagnozie i terapii dyzartrii. Jeśli dojazd do gabinetu jest trudny, prowadzę też wizyty domowe oraz terapię online.

Umów konsultację

LogoReha – Klaudia Czubocha · Warszawa Bemowo · +48 511 646 207

Zadzwoń: +48 511 646 207 · napisz e-mail: kontakt@logoreha.pl · sprawdź cennik wizyt lub umów wizytę.

O autorce

Klaudia Czubocha, logopeda kliniczny, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego (Logopedia Ogólna i Kliniczna). Na co dzień pracuje z dorosłymi pacjentami neurologicznymi w Oddziale Neurologii i Rehabilitacji Neurologicznej Szpitala im. prof. W. Orłowskiego w Warszawie. Poznaj moje kwalifikacje

Powiązane strony

• Zakres pomocy: diagnoza i terapia dyzartrii
• Wizyty domowe · Terapia online
• Logopeda po udarze (jeśli trudności z mową pojawiły się nagle)

Bibliografia

• Ramig, L., Halpern, A., Spielman, J., Fox, C., & Freeman, K. (2018). Speech treatment in Parkinson’s disease: Randomized controlled trial (RCT). Movement Disorders, 33 (11), 1777–1791. https://doi.org/10.1002/mds.27460
• Sackley, C. M., Rick, C., Brady, M. C., Burton, C., Jowett, S., Patel, S., Woolley, R., Masterson-Algar, P., Nicoll, A., Smith, C. H., Abdali, Z., Ives, N., Beaton, G., Dickson, S., Ottridge, R., Nankervis, H., Clarke, C. E., & PD COMM Collaborative Group. (2024). The effect of two speech and language approaches on speech problems in people with Parkinson’s disease: The PD COMM RCT. Health Technology Assessment, 28 (58), 1–141. https://doi.org/10.3310/ADWP8001
• Thilakaratne, R., Wylie, K., Loftus, A. M., & Cocks, N. (2026). Conversation barriers and strategies used by people with Parkinson’s and their partners to support conversation. International Journal of Language & Communication Disorders, 61 (2), Article e70202. https://doi.org/10.1111/1460-6984.70202
• Wylie, K., Carrier, H. M., Loftus, A. M., Thilakaratne, R., & Cocks, N. (2022). Barriers and facilitators to conversation: A qualitative exploration of the experiences of people with Parkinson’s and their close communication partners. Brain Sciences, 12 (7), Article 944. https://doi.org/10.3390/brainsci12070944

Informacja medyczna: Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji neurologicznej ani indywidualnej diagnozy i terapii neurologopedycznej.