Zagęszczanie płynów dla seniora – co jeść?

Zagęszczanie płynów dla seniora może być pomocne, gdy woda, herbata lub inny napój wywołują objawy dysfagii takie jak kaszel, krztuszenie się, kichanie, łzawienie. Jest to jednak rozwiązanie, które należy dostosować do potrzeb pacjenta i skonsultować z logopedą.

Po co zagęszcza się płyny?

Gęstszy napój przepływa zwykle wolniej niż woda. U części osób z dysfagią daje to więcej czasu na przygotowanie się i wykonanie bezpiecznego przełknięcia. Badania wskazują, że zwiększenie gęstości płynu może ograniczać penetrację i aspirację podczas przełykania. Jednocześnie bardzo gęste płyny mogą zwiększać ilość resztek pozostających w gardle po przełknięciu. Większa gęstość nie zawsze oznacza więc większe bezpieczeństwo (Steele i in., 2015).

Czy każdy senior z dysfagią wymaga zagęszczania posiłków?

Zagęszczanie płynów powinno wynikać z oceny sposobu połykania konkretnej osoby. Należy ustalić między innymi:

• czy dochodzi do aspiracji płynów,
• przy jakiej konsystencji pojawiają się trudności,
• czy pacjent skutecznie kaszle,
• czy gęstszy płyn nie pozostaje w gardle,
• ile napojów pacjent rzeczywiście wypija,
• czy występuje odwodnienie lub niedożywienie.

Nie należy zagęszczać napojów „na wszelki wypadek” ani zakładać, że im więcej preparatu dodamy, tym zapewnimy pacjentowi większe bezpieczeństwo. Do opisywania konsystencji płynów i potraw wykorzystuje się między innymi skalę IDDSI (International Dysphagia Diet Standardisation Initiative), która przedstawia poziomy od płynów rzadkich do potraw o zmodyfikowanej strukturze. Dzięki temu logopeda, dietetyk, opiekun i personel medyczny mogą posługiwać się tymi samymi określeniami (Cichero i in., 2017).

Zagęszczone płyny a odwodnienie

Jednym z najważniejszych problemów jest to, że część pacjentów nie lubi zagęszczonych napojów i zaczyna pić mniej. Przegląd badań dotyczących nawodnienia wykazał, że osoby z dysfagią często są zagrożone odwodnieniem. W większości badań analizujących spożycie płynów pacjenci przyjmujący zagęszczone napoje wypijali mniej niż wynosiło ich podstawowe zapotrzebowanie. Dlatego samo zalecenie zagęszczania nie wystarcza – wymagana jest kontrola faktycznej ilości wypijanych płynów (Viñas i in., 2022). Do możliwych problemów związanych ze stosowaniem zagęszczonych płynów należą również:

• niechęć do picia,
• pogorszenie jakości życia,
• ograniczenie ilości przyjmowanych płynów,
• odwodnienie,
• pozostawanie resztek w gardle,
• trudności z przyjmowaniem niektórych leków (Abrams i in., 2023).

Dlatego korzyści i niedogodności należy omawiać z pacjentem oraz jego bliskimi. O tym, jak bezpiecznie karmić i jak ograniczać ryzyko powikłań, piszę we wpisie zachłystowe zapalenie płuc – bezpieczne karmienie.

Dysfagia – co jeść?

Nie istnieje jedna uniwersalna „dieta przy dysfagii”. Odpowiednia konsystencja zależy od rodzaju i nasilenia zaburzeń połykania.

W zależności od wyniku badania pacjent może potrzebować potraw:

• miękkich i łatwych do rozdrobnienia,
• drobno posiekanych i podawanych z sosem,
• wilgotnych i tworzących jednolitą porcję,
• rozgniecionych widelcem,
• dokładnie zmiksowanych i pozbawionych grudek.

Przykładem mogą być miękkie jajka, dobrze ugotowane warzywa, delikatna ryba, mięso rozdrobnione z odpowiednio gęstym sosem, gładkie puree lub jednolite desery. O tym, które z tych produktów są bezpieczne, decyduje zalecony poziom konsystencji, a nie sama nazwa potrawy.

U części osób trudniejsze do spożycia mogą być produkty:

• suche i kruszące się,
• twarde lub włókniste,
• ciągnące i kleiste,
• zawierające pestki, skórki albo włókna,
• łączące płyn i kawałki jedzenia, na przykład rzadka zupa z makaronem.

Nie oznacza to, że każda osoba z dysfagią musi ich unikać. Dietę należy dopasować indywidualnie.

Zmodyfikowana dieta musi być również odżywcza

Bezpieczna konsystencja nie może być jedynym celem. Pacjent powinien otrzymywać odpowiednią ilość energii, białka i płynów. Badania pokazują, że osoby korzystające z diet o zmodyfikowanej konsystencji mogą spożywać mniej energii i składników odżywczych, częściej doświadczać utraty masy ciała oraz odczuwać mniejszą satysfakcję z posiłków. Pomocne może być wzbogacanie potraw oraz dbanie o ich smak, zapach, wygląd i odpowiednią wilgotność (Wu i in., 2020; Wu i in., 2021).

Jeżeli senior chudnie, pozostawia większość posiłków albo pije bardzo mało, potrzebna jest konsultacja nie tylko z logopedą, ale również z lekarzem i dietetykiem.

Jak prawidłowo przygotować zagęszczony napój?

Jeżeli zagęszczanie zostało zalecone:

• Stosuj dokładnie wskazany poziom konsystencji.
• Odmierzaj płyn i preparat zgodnie z instrukcją.
• Zachowuj zalecany czas mieszania i oczekiwania.
• Nie dosypuj zagęszczacza „na oko”.
• Sprawdzaj konsystencję przed podaniem.
• Obserwuj, ile pacjent rzeczywiście wypija.
• Nie zmieniaj poziomu gęstości bez ponownej oceny.

Konsystencja może zależeć od rodzaju napoju, temperatury, użytego preparatu i czasu, który upłynął od przygotowania. Z tego powodu potrzebne są ujednolicone metody kontroli przepływu, takie jak test stosowany w systemie IDDSI (Cichero i in., 2017; Barbon i Steele, 2018).

Kiedy zgłosić się na ocenę połykania?

Konsultacja jest wskazana, gdy senior:

• kaszle lub krztusi się podczas picia,
• ma mokry, bulgoczący głos po przełknięciu,
• długo przetrzymuje jedzenie w ustach,
• unika napojów albo wybranych potraw,
• wyraźnie traci masę ciała,
• ma nawracające infekcje płuc,
• zaczął pić znacznie mniej po wprowadzeniu zagęszczacza.

Jeżeli senior krztusi się przy piciu lub jedzeniu, potraktuj to jako pilny sygnał. Nawracające krztuszenie się może prowadzić do zachłystowego zapalenia płuc. W razie zadławienia (zablokowania dróg oddechowych) działaj natychmiast: udziel pierwszej pomocy i zadzwoń pod numer alarmowy 112.

Umów ocenę połykania

Poziom zagęszczenia dobiera się na podstawie badania, nie „na wszelki wypadek”. Diagnozę i terapię dysfagii prowadzę wyłącznie stacjonarnie: w gabinecie lub podczas wizyty domowej; ocena bezpieczeństwa połykania wymaga bezpośredniej obserwacji, dlatego nie prowadzę jej online.

LogoReha – Klaudia Czubocha · Warszawa Bemowo · +48 511 646 207

Zadzwoń: +48 511 646 207 · napisz e-mail: kontakt@logoreha.pl · sprawdź cennik wizyt lub umów wizytę.

O autorce

Klaudia Czubocha, logopeda kliniczny, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego (Logopedia Ogólna i Kliniczna). Na co dzień pracuje z dorosłymi pacjentami neurologicznymi w Oddziale Neurologii i Rehabilitacji Neurologicznej Szpitala im. prof. W. Orłowskiego w Warszawie. Poznaj moje kwalifikacje

Powiązane strony

• Terapia dysfagii u dorosłych, Warszawa
• Zachłystowe zapalenie płuc – bezpieczne karmienie
• Wizyty domowe

Bibliografia

• Barbon, C. E. A., & Steele, C. M. (2018). Thickened liquids for dysphagia management: A current review of the measurement of liquid flow. Current Physical Medicine and Rehabilitation Reports, 6 (4), 220–226. https://doi.org/10.1007/s40141-018-0197-6
• Cichero, J. A. Y., Lam, P., Steele, C. M., Hanson, B., Chen, J., Dantas, R. O., Duivestein, J., Kayashita, J., Lecko, C., Murray, J., Pillay, M., Riquelme, L., & Stanschus, S. (2017). Development of international terminology and definitions for texture-modified foods and thickened fluids used in dysphagia management: The IDDSI framework. Dysphagia, 32(2), 293–314. https://doi.org/10.1007/s00455-016-9758-y
• Kaneoka, A., Pisegna, J. M., Saito, H., Lo, M., Felling, K., Haga, N., LaValley, M. P., & Langmore, S. E. (2017). A systematic review and meta-analysis of pneumonia associated with thin liquid versus thickened liquid intake in patients who aspirate. Clinical Rehabilitation, 31(8), 1116–1125. https://doi.org/10.1177/0269215516677739
• Robbins, J., Gensler, G., Hind, J., Logemann, J. A., Lindblad, A. S., Brandt, D., Baum, H., Lilienfeld, D., Kosek, S., Lundy, D., Dikeman, K., Kazandjian, M., Gramigna, G. D., McGarvey-Toler, S., & Miller Gardner, P. J. (2008). Comparison of 2 interventions for liquid aspiration on pneumonia incidence: A randomized trial. Annals of Internal Medicine, 148 (7), 509–518. https://doi.org/10.7326/0003-4819-148-7-200804010-00007
• Steele, C. M., Alsanei, W. A., Ayanikalath, S., Barbon, C. E. A., Chen, J., Cichero, J. A. Y., Coutts, K., Dantas, R. O., Duivestein, J., Giosa, L., Hanson, B., Lam, P., Lecko, C., Leigh, C., Nagy, A., Namasivayam, A. M., Nascimento, W. V., Odendaal, I., Smith, C. H., & Wang, H. (2015). The influence of food texture and liquid consistency modification on swallowing physiology and function: A systematic review. Dysphagia, 30 (1), 2–26. https://doi.org/10.1007/s00455-014-9578-x
• Viñas, P., Bolivar-Prados, M., Tomsen, N., Costa, A., Marin, S., Riera, S. A., Barcons, N., & Clavé, P. (2022). The hydration status of adult patients with oropharyngeal dysphagia and the effect of thickened fluid therapy on fluid intake and hydration: Results of two parallel systematic and scoping reviews. Nutrients, 14 (12), Article 2497. https://doi.org/10.3390/nu14122497
• Werden Abrams, S., Gandhi, P., & Namasivayam-MacDonald, A. (2023). The adverse effects and events of thickened liquid use in adults: A systematic review. American Journal of Speech-Language Pathology, 32 (5), 2331–2350. https://doi.org/10.1044/2023_AJSLP-22-00380
• Wu, X. S., Miles, A., & Braakhuis, A. (2020). Nutritional intake and meal composition of patients consuming texture-modified diets and thickened fluids: A systematic review and meta-analysis. Healthcare, 8 (4), Article 579. https://doi.org/10.3390/healthcare8040579
• Wu, X. S., Miles, A., & Braakhuis, A. J. (2021). Texture-modified diets, nutritional status and mealtime satisfaction: A systematic review. Healthcare, 9 (6), Article 624. https://doi.org/10.3390/healthcare9060624

Informacja medyczna: Artykuł ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje indywidualnego badania połykania ani zaleceń lekarza, logopedy i dietetyka.